دریچه جمعیتی به دوره ای اطلاق می شود که در آن نسبت وابستگی سنی در مقیاسی که در تاریخ بی سابقه است، کوچک می شود. این دوره کوتاه است، ابتدا و انتهای آن به طور تقریبی مشخص است و در حدود چند دهه دوام می آورد.جمعیت ایران در آستانه سرشماری سال 1385 وارد دریچه جمعیتی شده است. دریچه جمعیتی آن در حدود چهار دهه باز می ماند و در حدود سال 1425 بسته خواهد شد. پس از بسته شدن دریچه جمعیتی، جمعیت ایران به سوی پیری مفرط و بی سابقه در تاریخ جمعیتی کشور پیش خواهد رفت. در تاریخ جمعیتی هر کشور «از جمله ایران» دریچه جمعیتی یک بار باز می شود و در زمانی که باز است، فرصتی استثنایی برای تبدیل اقتصاد در حال توسعه کشور به اقتصادی توسعه یافته فراهم می کند؛ البته دریچه جمعیتی خودکار نیست و خود به خود عمل نمی کند و باید فعال و هدایت شود. تبدیل دریچه جمعیتی به عنوان یک امکان بالقوه به «موهبتی جمعیتی» به عنوان یک فرصت بالفعل توسعه ای، مستلزم آمادگی، سیاست گذاری، برنامه ریزی و اجرای درست برنامه هاست.ایران چند سالی است که به ظاهر بی تفاوت وارد دریچه جمعیتی شده است. زمان به سرعت می گذرد و این دوره کوتاه به سرعت کوتاه تر می شود؛ از این رو، هر چه زودتر باید مطالعات زمینه ای آغاز شود و از این فرصت ایجادشده تاریخی و تکرارناپذیر در جهت توسعه کشور استفاده شود.

این مقاله ی پژوهشی معطوف به بررسی ملاحظات جمعیتی مناطق مختلف ایران است. پرسش کلیدی تحقیق حاضر عبارت است از این که آیا رویکردهای جمعیتی افراد ساکن در مناطق مختلف ایران با همدیگر متفاوت است یا مشابه؟ تجزیه و تحلیل های این تحقیق مبتنی بر یک بررسی پیمایشی است که جمعیت نمونه آن را مردان و زنان ساکن نقاط شهری و روستایی دوازده شهرستان منتخب ایران تشکیل می دهند. به طور خلاصه، نتایج این تحقیق نشان می دهد که به رغم وجود برخی تشابهات در رویکردهای جمعیتی، کماکان تفاوت های قابل ملاحظه ای بین افراد ساکن در مناطق مختلف ایران از نقطه نظر رویکردهای جمعیتی آنان مشاهده می شود. برهمین اساس و با توجه به تفاوت مناطق در سرتاسر ایران، نتایج تحقیق حاضر بر این اصل بنیادین تأکید دارند که موفقیت پایدار سیاستگذاری های جمعیتی مستلزم توجه کافی به مناطق مختلف کشور و منوط به مطالعات دقیق علمی ناظر بر رویکردهای جمعیتی ساکنین مناطق مختلف در سرتاسر ایران است.

چکیده زمینه و هدف: اقتصاد ایران ازجمله کشورهایی است که در دوره "پنجره فرصت جمعیتی"  قرار دارد و تا دو دهه بعدی (سال 2040) این فرصت فراهم می باشد. استفاده از این فرصت طلایی، نقش مهمی در مشارکت و توسعه اقتصادی-اجتماعی کشور دارد. هدف از مطالعه حاضر شناسایی راهبردها، راهکارها و ارائه برنامه های پیشنهادی و قابل پیاده سازی بخش سلامت برای تحقق سود جمعیتی است. روش پژوهش: این مطالعه از نوع مطالعات کیفی بوده و با استفاده از روش پژوهش کیفی مصاحبه ساختارمند با 11 نفر از خبرگان حوزه سلامت که با روش نمونه گیری هدفمند در سال 1400 انتخاب شده بودند، انجام شد. در مصاحبه­ها ضمن ارائه مبانی نظری جمعیت شناسی، از خبرگان درخواست گردید تا راهبردها و راهکارهای لازم برای تحقق سود جمعیتی در حوزه سلامت را تبیین نمایند. محتوای مصاحبه ها با روش کدگذاری محوری و با استفاده از نرم افزار  MAXQDA 2018آنالیز شد.   یافته‎ها: براساس آنچه در حوزه سیاست گذاری نظام سلامت  با مصاحبه خبرگان و مطالعه اسناد سازمان بهداشت جهانی به دست آمده است، 4 موضوع کلیدی که در حوزه سلامت برای تحقق سود جمعیتی باید دنبال شوند شامل "کاهش مرگ ومیر زودرس"، "کاهش ازکارافتادگی ناشی از بیماری ها و حوادث"، "افزایش کمیت و کیفیت موالید" و "ارتقاء کیفیت زندگی سالمندی" است. هدف گذاری و رصد لازم برای تحقق سود جمعیتی از طریق 11 شاخص در حوزه های پایش علل اصلی مرگ ومیر (2 شاخص)، سلامت باروری و زایمان (2 شاخص)، تأمین مالی نظام سلامت (3 شاخص)، سلامت و بهداشت عمومی (2 شاخص) و همچنین دسترسی به مراقبت های سلامت (2 شاخص) ارائه شد. نتیجه گیری: تحقق و استمرار سود جمعیتی نیازمند توسعه نظام پیشگیری مبتنی بر سیاست های" بیماریابی فعال و پایش عوامل خطر بیماری ها"، "سیاست گذاری تغذیه مبتنی بر نیازهای جمعیتی"، "آموزش بهداشت و فرهنگ سازی سلامت" و به طور هم زمان تقویت زیرساخت های نظام سلامت شامل "ایجاد تحول در نقش و جایگاه بیمه سلامت"، "ارتقاء عدالت در دسترسی به خدمات سلامت"، "اصلاح ساختار تأمین مالی نظام سلامت" و " توسعه خدمات درمانی مبتنی بر نیازهای جمعیت شناختی" می باشد.

در پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از مطالعات تطبیقی، سعی شده است تحولات جمعیتی کشور هندوستان به عنوان دومین کشور پرجمعیت جهان مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. داده های اولیه پژوهش از منابع اینترنتی، کتابخانه ای و سرشماری هندوستان و ... جمع آوری گردیده است.نتایج پژوهش حاکی از آن است که رشد سریع جمعیت در این کشور از اواسط قرن 20 آغاز شده و تا اواخر این قرن ادامه داشته ولی از دهه اول قرن تا حدودی از سرعت رشد آن کاسته شده است که میزان آن در ایالات مختلف این کشور متفاوت است. از نظر شهرنشینی هند از کشورهای با درصد شهرنشینی پایین جهان بوده و حدود 32 درصد ساکنان آن شهرنشین هستند. میزان امید به زندگی در این کشور از کمتر از 40 سال، در سال 1955 به حدود 69.88 سال، در سال 2011 افزایش یافته است. متوسط نسبت جنسی نیز در هند به طور میانگین 110.4 است ولی بین مناطق مختلف کشور، پیروان ادیان و مذاهب و اقشار مختلف جامعه تفاوت نسبتا چشم گیری از این حیث مشاهده می شود. در نهایت اینکه میزان موفقیت سیاست تنظیم خانواده در ایالات مختلف هند بسیار متفاوت بوده است.